معرفی کتاب «پنجمین فرمان»

معرفی کتاب «پنجمین فرمان»


معرفی کتاب «پنجمین فرمان»

اثر پیتر سنگه

در زمانی نه چندان دور، سازمانها در محیطی پایدار و باثبات به سر می‌بردند. اما امروزه شتاب تغییراتِ مربوط به علم وفناوری، اقتصاد، فرهنگ و سیاست به قدری زیاد است که گاه تعقیب کردن آن ها کار دشواری به نظر می رسد. تمامی این تغییرات، به سرعت، سازمانها را تحت تاثیر قرار می دهد و این باعث شده سازمان ها ناچار باشند برای حفظ و بقا خود با دگرگونی ها هماهنگ گردند. «پیتر سنگه» سازمانهای متناسب با این عصر را «سازمانهای یادگیرنده» نام نهاده است. چنین سازمانی از نگاه او، سازمانی است كه در آن افراد به طور مستمر درحال توسعه ظرفیت خود جهت خلق نتایجی هستند كه خود به عنوان هدف مشترک برای سازمان تعریف نموده اند. جایی كه الگوهای جدید تفكر پرورش می یابد، خواسته ها و تمایلات گروهی محقق می شود و افراد پیوسته می آموزند كه چگونه با یكدیگر یاد بگیرند.

كتاب پرفروش «پنجمین فرمان» که مجله معروف هاروارد - Business Review- آن را كتاب بنیانی مدیریتی در 70 سال اخیر معرفی کرده، معتقد است توانایی یادگیریِ زودتر و سریعتر از رقبا، تنها مزیت نسبی در دهه ی آینده خواهد بود و برای رسیدن به «یادگیری سریعتر از رقبا»، امروزه دیگر کافی نیست «یک نفر» برای «یک مجموعه» یاد بگیرد. برخلاف دهه های گذشته که شاید یادگیری مدیران ارشد کافی بود و نیازی به آموزش رده های پایین تر نبود. اکنون غیر ممکن است که همه ی مسائل در «راس مجموعه ها» حل شوند و همه، پیرو فرامین «استراتژیست کبیر» باشند. در آینده ی نزدیک تنها سازمانی می تواند ادعای برتری کند که قادر باشد از قابلیت ها، تعهد و یادگیری افراد، در «تمامی سطوح سازمان» به نحو احسن بهره ببرد.

همه ی انسان ها در عمق وجودشان یک «یادگیرنده ی بالقوه» هستند. هرگز کسی نوزادی را مجبور به یادگیری چیزی نمی کند. آن ها با کنجکاوی ذاتی، خود فرا می گیرند که راه بروند، حرف بزنند و کم کم قادر باشند تمامی کارهای مربوط به خود را انجام دهند. خلق یک «سازمان یادگیرنده» در مورد افراد بالغ نیز، زمانی که افراد در یک گروه مناسب قرار بگیرند دور از دسترس به نظر نمی رسد، چه بسا افرادی که سال ها پس از جدایی از سازمان، همچنان به دنبال تکرار لذت کار گروهی و تجربیات بی بدیلی هستند که در آن سازمان به دست آورده اند.


فراموش نکنیم افراد، به دنبال دستاوردهای باطنی و درونی کار نیز هستند.


در فصل اولِ کتاب، «پنج فرمان» یا «پنج دستورالعمل» برای «خلق یک سازمان یادگیرنده» معرفی می شود.

1- تسلط فردی: تسلط و توانایی های شخصی تک تک کارمندان، یکی از ارکان اساسی در سازمان های یادگیرنده است. اگر به دنبال سازمانی توانا هستیم نخستین قدم داشتن کارمندان تواناست.

2- مدل های ذهنی: جهان ناشناختۀ اطراف ما پُر است از رویدادها و اتفاقاتی که در نگاه اول نمی توانیم مفهوم آن ها را درک کنیم، اما به مرور، هر یک از این وقایع را بر حسب پیش فرض ها، بافت ژنتیکی، حالات روحی، تجربیات و معلومات خود تفسیر می کنیم.


book2.jpg

به عنوان مثال، فردی را در نظر بگیرید که به تازگی وارد شهری شده، طبیعتا روزهای اول، اطلاعاتی در مورد مسیرها، خلقیات مردم شهرو آب و هوا و اقلیم آن منطقه ندارد. اما پس از مدتی کم کم نگرشی نسبت به هر یک از این مسائل پیدا می کنند، حتی ممکن است در اثر تردد زیاد در معابر شهر و دقت در سمت طلوع و غروب خورشید، نقشه ی جغرافیایی از شهر تهیه نماید. به شکلی دیگر همین نقشه را می توان در مورد خلقیات مردم شهر نیز ترسیم کرد:

مردم این شهر خونگرم اما کمی سودجو هستند، یا خست عجیبی در مورد اطلاعات دارند، یا نسبت به شهرهای دیگر فهم پایین تری دارند و ...

این نقشه در واقع همان «مدل ذهنی» ماست نسبت به مسائل اطرافمان، اما نکته ای که باید همواره در نظر داشت این است که:


«مدل ذهنی» فقط یک «مدل» یا یک «نقشۀ دوبعدی از واقعیت های جهان سه بعدی پیرامون ماست» نه لزوما خود واقعیت. چون این نقشه به کمک ماهواره ها با یک دید 360 درجه و از نمای بالا تهیه نشده بلکه از زاویۀ دید محدود یک فرد و با تجربیات شخصی او ایجاد شده و تطبیق صد در صد با واقعیت ندارد.


مدل ذهنی که در ما شکل گرفته بر فهم ما از دنیا و نحوه عملکرد ما تاثیر می گذارد. بنابراین اگر مدل ذهنی که در یک مدیر شکل گرفته بنا به دلایلی مثل خوش بینی یا بدبینی مفرط، شرایط بد روحی یا تجربیات بد او در گذشته و مسائل تاثیر گذار دیگر اشتباه بوده باشد، سازمانش را به آدرس صحیح نخواهد رساند.

نقشۀ راه یک مدیر و همکارانش در تصمیم گیری ها و نحوه عملکردشان تاثیر مستقیم دارد بنابراین گاهی لازم است با غبار روبی از «تصاویر ذهنی» خود و قرار دادن آن در معرض بررسی دقیق، ابتدا تغییر نگرشی در درون صورت گیرد. طبیعتا بهترین روش برای این کار انجام مباحثات آموزنده است. بحث هایی که در آن ها «کنجکاوی فرد» از یک سو و «پا فشاری او بر افکار و تجربیاتش» از سوی دیگر به تعادل برسد. همچنین شرایطی که در آن افراد بتوانند افکار خود را به راحتی بیان نموده و آن ها را در موقعیت مواجهه و مقایسه با سایر افکار نیز قرار دهند.


پارادایم‌ها شکل دیگری از مدلهای ذهنی هستند که بین انسان ها مشترک هستند و معمولاً از ترکیب چند مدل ذهنی شکل می‌گیرند. مدل ذهنی مدیران نسبت به اقتصاد، مدل ذهنی آنها نسبت به تکنولوژی، مدل ذهنی آنها در تفسیر رفتار مصرف کنندگان، مدل ذهنی آنها نسبت به نوآوری، همه و همه در کنار یکدیگر می‌تواند یک پارادایم را شکل دهد. پارادایمی که بسیاری از دیدگاه‌ها و نظریه‌ها در دامن آن رشد می‌کنند یا می‌میرند. برای مطالعه بیشتر در این زمینه می توانید به مطلب «پارادایم چیست و چگونه بر اخلاقیات شخصیت تأثیر می گذارد؟» مراجعه فرمایید.


3- ایجاد چشم انداز مشترک: بسیاری از رهبران، تصاویری شخصی دارند که هرگز به تصویر گروهی تبدیل نمی شود چرا که این افراد، فاقد نظمی هستند که تصورات فردی را به تصورات گروهی تبدیل کند. اصولی که بتواند تلاش ها را در این جهت، همسو کند. اما اگر رهبری بتواند چشم اندازی را که در مورد سازمان در ذهن دارد، برای همکارانش توضیح دهد، تا بتوانند با هم تصویر و آرمان گروهی به دست بیاورند و تصویری شفاف از آینده داشته باشند- تصویری که تعهد و مسئولیت گروهی را می پروراند و تنها شامل پذیرش بی قید و شرط نیست- همۀ پتانسیل های موجود در جهت رسیدن به چشم انداز مشترک همسو خواهند شد.


book3.jpg

4- یادگیری تیمی: یادگیری جمعی حائز اهمیت بسیار است چرا كه


سنگ بنای یادگیری در سازمانهای مدرن را «تیم ها» تشکیل می دهند نه «افراد»


5- تفكر سیستمی : اما پنجمین و از نظر «پیتر سنگه» مهم ترین فرمان در خلق یک سازمان یادگیرنده «تفکر سیستمی» است.


ما اغلب اوقات برای درک «مسائل پیچیدۀ» اطرافمان، آن ها را به «مسائل کوچکتر» و ساده تر تقسیم کنیم تا بتوانیم آن ها را تجزیه و تحلیل نماییم. اما بهای گزافی که بابت «تقسیم مسائل پیچیده به مسائل ساده» می پردازیم این است که دیگر قادر به دیدن «توالی اعمال خود» نخواهیم بود. درست نظیر این که بخواهیم از کنار هم قرار دادن تکه های یک آیینه شکسته، تصویری کامل به دست آوریم.


book4.png

کاری که کتاب پنجمین فرمان نوشته «پیتر سنگه» قصد انجامش را دارد زدودن همین باور غلط است که دنیا از نیروهای «مجزای» «غیر مرتبط» ساخته شده است.

از دوران دبیرستان به یاد داریم که وقتی سه دبیر مختلف، یک تاریخ واحد را برای آزمون تعیین می کردند، در مقابل اعتراض دانش آموزان که در یک روز، قادر به یادگیری هر سه درس نبودند، هر دبیری این طور از خود دفاع می کرد که من مسئول درس خودم هستم و برنامۀ امتحانی دبیر دیگر شما ربطی به من ندارد. اما چند هفته بعد وقتی دانش آموزان، سر کلاس فیزیک، بلد نبودند انتگرال بگیرند دبیر فیزیک متوجه می شد اتفاقا درس ریاضی هم به او مربوط است!

همچنین اگر بخش فروش یک شرکت بازرگانی دچار مشکل گردد، ممکن است کارمندان سایر بخش ها فکر کنند که این مشکل آن ها نیست، اما به محض این که مشکل، به یک بحران جدی تبدیل شده و شرکت را در معرض تعطیلی و کل نیروی انسانیِ آن را صرفنظر از این که نقشی در این ورشکستگی داشته اند یا نه در آستانۀ بی کار شدن قرار دهد، احتمالا همۀ آن ها متوجه خواهند شد که دیوار های ضخیمی که آن ها بین بخش های مختلف شرکت تصور کرده بودند وجود خارجی نداشته و در صورت غرق شدن کشتی، دیر یا زود همه غرق خواهند شد.

book5.jpg

تفکر سیستمی نظمیست که سایر قواعد را یکپارچه کرده و آنها را در ساختاری هماهنگ از مبانی عملی و نظری ترکیب می سازد. تفكر سیستمی سنگ بنای تمامی پنج فرمان یادگیری است.

همۀ «پنج فرمانِ» فوق، باید به صورت یك «كل واحد» دیده شوند.


البته اصولا یكپارچه سازیِ ابزار جدید، بسیار دشوارتر از به كارگیری آنها به صورت مجزا است اما نتیجه عمل بسیار قابل توجه است. به همین علت است كه «تفكر سیستمی» به عنوان «پنجمین فرمان» معرفی می شوند . تقویت هر یك از نظمهای دیگر به صورت مستمر این مطلب را مشخص می كند كه توان كل مجموعه بیش از مجموع توانهای اجزایش خواهد بود.


اگر می خواهیم وارد دنیایی که «پیتر سنگه» آن را توصیف کرده شویم بهتر است از همین کتاب آغاز کنیم.


book7.jpg

«پنجمین فرمان»


کتاب «پنجمین فرمان» جایی که در آن در تئوری ها و نمونه هایی از خلق سازمان های یادگیرنده، خواندن دیاگرام های سیستم، انتقال فشارها، حلقه های متعادل کننده و … می خوانیم.

اما در صورتی که مایل به مطالعۀ مطالب مرتبط بیشتری در این زمینه باشیم منابع زیر مکمل های تایید شده و قدرتمندی برای این کتاب خواهند بود:


book8.jpg

پنجمین فرمان در میدان عمل


ایده ی سازمان‌های یادگیرنده ایده ی بسیار جذابی است و در تئوری بسیار مفید می نماید، اما در عمل با دشواری‌های بسیاری همراه است. خصوصا در کشور ما که مدیران سازمان‌ها به طور تاریخی، تمرکز خود را بر اهداف کوتاه مدت و میان مدت استوار می‌کنند و کمتر وقت خود را صرف تعامل و گفتگوی درون سازمانی برای رسیدن به چشم‌انداز مشترک و یادگیری گروهی می‌کنند. طبیعی است که در این بستر فرهنگی، پیاده‌سازی ایده سازمان یادگیرنده به تلاش و اهتمام افزون‌تری نیازمند است. این کتاب می تواند مکمل خوبی برای پیاده سازی کتاب «پنجمین فرمان» در میدان عمل باشد. بعد از خواندن کتاب اول و کار روی آن می توانید با خواندن کتاب «پنجمین فرمان در میدان عمل» دانش خود را در زمینه خلق سازمان یادگیرنده ارتقا دهید. اين کتاب در دانشگاههاي ممتاز آمريکا، مدارس بازرگاني و موسسه هاي سياستگذاري و همچنين کلاسهاي روانشناسي و اقتصاد به طور وسيع مورد استفاده قرار گرفته است. همچنين کساني که در عرصه روانشناسي تصميم گيري و اقتصاد رفتاري فعاليت ميکنند استقبال شايان توجهي از آن کرده اند.

این کتاب توسط انتشارات آریانا ترجمه در در دسترس عموم قرار داده شده است.


book9.jpg

رقص تغییر


کتاب رقص تغییر نیز مکمل دو کتاب بالا است. این كتاب به منظور ارائه نگاهی متفاوت به «تغییر» نوشته شده است. تغییر، تلاش و انرژی زیادی را از پیشتازان می طلب می کند. تلاش و زحمت زیاد در جهت تغییر، افراد را خسته می كند. حفظ سطح انرژی لازم در فرایند تغییر و راههای افزایش آن، یكی از چالشهای مهم تغییر موفق است و تازه پشتكار برای حفظ سطح انرژی هم به تنهایی كفایت نمی كند. باید سازوكارهای «تولید انرژی» برای «تقویت موتور تغییر» را شناخت و به كار انداخت. پیترسنگه تفكر سیستمی را در كنار دستاوردهای علمی دیگران قرار داده و با تدوین و ارائه پنج مهارت كلیدی یك مكتب جدید و كاربردی در حوزه یادگیری جمعی و سازمانی گشوده است. در این کتاب مهمترین چالش هایی که در «تغییر پایدار» در سازمان های یادگیرنده می تواند ایجاد شود مورد بررسی قرار گرفته و راهکاری عملی برای آن ارائه شده است. این کتاب را نیز انتشارات آریانا منتشر کرده است.

book10.jpg

جستارهایی در رهبری


کتاب «جستارهایی در رهبری» که توسط نشر نی منتشر شده است را نیز می توان در ادامۀ سری کتاب های معرفی شدۀ بالا قرار داد. با توجه به لیست نویسندگان این کتاب می توان گفت این کتاب نیز از درجه کیفی و محتوایی بسیار مناسبی برخوردار است.


مطالب مرتبط با کتاب معرفی شده:

1-معرفی کتاب «پنجمین فرمان»

2-رژه ی نادانی

3-پاراگراف های برگزیده از کتاب «پنجمین فرمان» پیتر سنگه

4-«مطالب کوتاه» مرتبط با کتاب «پنجمین فرمان» پیتر سنگه






این پاراگراف از وب سایت متمم نقل شده است.

تگ ها:

نظرات

    هیچ نظری ثبت نشده است
کاربر گرامی لطفا جهت درج دیدگاه وارد حساب کاربری خود بشوید